Łódź - tutaj żyję: YMCA | MODERNIZM | najstarsza kryta pływalnia w Łodzi.

Ten budynek zasługuje na szczególną uwagę, choć niestety marnieje w zaniedbaniach i żal na niego patrzeć, a jednak nadal pozostaje jednym z ważniejszych dzieł międzywojnia w Łodzi.

W urbanistyce naszego miasta znajdziemy wiele świetnych przykładów modernizmu, ale ten jest po prostu wyjątkowy.

Historycznie złamał pierwotne przeznaczenie jak i charakter Pasażu Meyera (dziś ul. Moniuszki); który do roku 1905 był ulicą prywatną.
Stary charakter pasażu został naruszony wraz z rozpoczęciem budowy modernistycznego, monumentalnego gmachu.

Lisowski stworzył dzieło awangardy architektonicznej. Za czasów świetności był uważany za najładniejszy i najlepiej wyposażony gmach Związku YMCA w całej Europie.

YMCA – CO TO W OGÓLE JEST?

Gmach Związku Młodzieży Chrześcijańskiej w Polsce YMCA (ang. Young Men’s Christian Association), została uruchomiona w naszym kraju roku 1923. To część światowej koalicji.

Jej celem jest prowadzenie działalności opiekuńczej, charytatywnej, jak również edukacyjnej i wychowawczej w duchu chrześcijańskim.

Wejdźmy w to głębiej:

W roku 1923, tj. gdy Polska była już niepodległa, członkowie amerykańskiej YMCA przybyli z armią gen. Józefa Hallera, niosąc materialną i moralną pomoc osobom pokrzywdzonym w czasie wojny (m.in. opieka nad jeńcami wojennymi, repatriantami, zdemobilizowanymi żołnierzami, ubogimi studentami).

Amerykańska YMCA zakończyła działalność w roku 1921. To wtedy powołano społeczno-wychowawczy Związek Młodzieży Chrześcijańskiej – Polska YMCA.
Oddziały mieściły się w różnych miastach naszego kraju.

Wówczas w Łodzi (1920-1921) była Główna Kwatera YMCA i Departament Wychowania Fizycznego i Sportu: gimnastyka, lekkoatletyka, gry zespołowe, boks i szermierka.
Zajęcia te, działały dla młodzieży szkolnej oraz także w łódzkich jednostkach wojskowych.

Latem zajęcia prowadzono na boisku przy Piotrkowskiej 243, a zimą w sali gimnastycznej Szkoły Handlowej Kupiectwa Łódzkiego przy Narutowicza 68 (ówcześnie Dzielnej).

HISTORIA / LOSY GMACHU

Wynajmowany budynek przy Piotrkowskiej 243 od Towarzystwa Śpiewaczego (Männer Gesang-Verein), w końcu należało oddać, więc budowa własnego budynku stała się konieczna.

Początkowo siedzibę YMCA ulokowano przy Piotrkowskiej 243, ale w latach 1932-1935 wybudowano gmach przy Moniuszki 4a (pływalnię oddano rok później).

zdj.: fotopolska.eu

Warto dodać, że zawodnicy YMCA Łódź, jako pierwsi zdobyli mistrzostwo Polski w siatkówce mężczyzn (1929 r.). Koszykarze również nie próżnowali, bowiem zdobyli złoty medal mistrzostw kraju (1948 r.).

W czasie II wojny jakikolwiek ruch organizacji był karnie zakazany. W budynku zalągł się klub dla niemieckich oficerów.

Już po wojnie, YMCA wznowiła działalność w tym miejscu lecz tylko do roku 1949, ponieważ władze rozwiązały organizację, a budynek upaństwowiono.

Świetnie prosperował tu także Jazz Klub Melomani. Niestety po roku 1949 spalono całą bibliotekę, a płyty potłuczono.

W gmachu otwarto Miejski Dom Kultury, później Pałac Młodzieży im. Juliana Tuwima.

Wtedy w sali teatralnej utworzono Teatr Rozmaitości, który stał się sceną zawodowego Teatru 7.15. Pałac Młodzieży to było przede wszystkim miejsce wsparcia dla nauki. W ofercie znajdowały się pracownie techniczne, teatralne, baletowe, naukowe oraz sekcje sportowe.

W roku 1975 powstał tu Harcerski Zespół Pieśni i Tańca „Krajki”, reprezentacyjny zespół Chorągwi Łódzkiej ZHP.

W roku 1990 działalność YMCA odżyła, a w roku 1993 wróciła do modernistycznych murów przy Moniuszki 4a, jednakże zarządzający YMCĄ nie dogadali się z władzami miasta w kwestiach pieniężnych (względem obiektu przy Moniuszki), w związku z czym YMCA została przeniesiona do nowego budynku na osiedlu Retkinia.

Niestety od tego czasu przez zaniedbanie, stan techniczny budynku pogarsza się do tego stopnia, że pływalnia została wyłączona z użytku lecz nie tylko ona.
To najgorszy czas dla tego budynku, a przecież powinno być zgoła inaczej.
Prowadzona jest tu działalność statutowa, część jest wynajmowana.

Gmach uwieczniono w takich filmach jak: „Aktorzy prowincjonalni” Agnieszki Holland i „Porno” Marka Koterskiego.

MODERNIZM

Projekt architektoniczny nakreślił Wiesław Lisowski.

zdj.: fotopolska.eu | rok 1930 | makieta – Wiesław Lisowski przy pracy.

Został zbudowany z brył prostopadłościennych różnej wysokości. Od Moniuszki część środkowa cofnięta, wyodrębnione ryzality na skrajach.

Widoczne pionowe lizeno-skarpy i podcienia. We wnętrzu największe wrażenie robi basen, a także sale teatralne, biblioteka z czytelnią, oraz sale wykładowe.

ARCHITEKTURA W SZCZEGÓLE:

Na elewacji Tynk Terrabona, czyli szlachetny tynk mineralny, odporny na warunki atmosferyczne.
Stropy typu Kleina czyli historyczny, stalowo-ceramiczny system stropowy, popularny w budownictwie międzywojennym i powojennym, niezwykle stabilny.
Nad salami basenu, gimnastycznymi i teatralnymi, żelbetowe ożebrowanie, stropy ceramiczne Ackermana, czyli gęstożebrowy strop ceramiczny, charakteryzujący się lekkością ale i niezwykłą izolacyjnością, między innymi akustyczną i termiczną.
Schody żelbetowe stopnie z lastrico.
Stolarka drzwiowa: drzwi płycinowo-ramakowe pełne, niektóre z przeszkleniem.
Stolarka okienna: okna skrzynkowe.
W korytarzach wielobarwne lastrico we wzorki.
W salach parkiet i terakota sanitarna.

- sala gimnastyczna o wymiarach 14x26 m

- pływalnia o wymiarach 7,5x25 m i głębokości 1,1-2,6 m